spotkania na krańcach Świata encounters at the end of the world 2009 werner herzog .txt

{932}{}Synchro i tłumaczenie ze słuchu: Threepwood.
{1337}{1504}SPOTKANIA NA KRAŃCACH ŚWIATA
{1824}{1908}Właśnie z powodu tych zdjęc,|zrobionych pod lodem
{1909}{}na Morzu Rossa i Antarktyce,|chciałem odwiedzić ten kontynent.
{2080}{2190}Zdjęcia zrobił mój przyjaciel, który|jest zawodowym nurkiem.
{3681}{3790}Najlepiej dostać się tam samolotami|wojskowymi z Nowej Zelandii
{3791}{3912}załadowanymi po brzegi częściami|rozmontowanych stacji polarnych.
{4018}{4119}Większość pasażerów poprzypinana jest|do swoich siedzeń.
{4148}{4230}Wielu z nich spało.
{4302}{4430}Kim byli ci ludzie podążający|na kraniec świata jakim jest Antarktyka?
{4460}{4529}Jakie były ich marzenia?
{4680}{4797}Lecieliśmy w nieznane.|Ku nieskończonej pustce.
{4823}{4920}Dziwiłem się, że|wogóle byłem w tym samolocie.
{4924}{5010}Rządowa Agencja Naukowa|zaprosiła mnie na Antarktykę
{5011}{}chociaż nie dałem im złudzeń, że|nie zrobię kolejnego filmu o pingwinach.
{5216}{5303}Dałem im do zrozumienia, że|moje pytanie o przyrodę były inne.
{5378}{5585}Powiedziałem im, że dziwię się czemu ludzie|zakładają maski czy pióra, aby ukryć swoją tożsamość.
{5614}{5755}Dlaczego dosiadają koni i czują|potrzebę ścigania złoczyńców.
{5915}{6120}I dlaczego niektóre gatunki mrówek|przetrzymują rośliny, aby wysysać z nich krople cukru.
{6190}{6295}Zapytałem dlaczego|tak wyrafinowane zwierzę jak szympans
{6296}{6400}nie ujarzmia innych zwierząt.
{6412}{6513}Mógłby osiodłać kozła i odjechać|w stronę zachodzącego słońca.
{6766}{6933}Pomimo moich dziwnych pytań|wylądowałem na oblodzonym pasie startowym w McMurdo.
{7016}{}Przez większą część wiosny, która|trwa od października do lutego
{7148}{7247}samoloty mogą lądować na|zamarźniętym Morzu Rossa.
{7300}{7400}W oddali widać szczyty transarktycznego|pasma górskiego.
{7431}{7501}Samo McMurdo znajduje się na wyspie.
{7555}{7666}Morze Rossa jest największą|zatoką kontynentu.
{7667}{7774}Zatoka pokrywa obszar|wielkości stanu Teksas.
{8061}{8119}Na tym samym zamarźniętym oceanie
{8120}{8240}statek pierwszych odkrywców|utknął w lodzie.
{8274}{}Właśnie tutaj ekspedycja opuściła|swój okręt,
{8392}{}który popadłwszy potem w ruinę,|uwięził tu swoją załogę.
{8757}{}Wszystko w tej ekspedycji było|skazane na porażkę,
{8834}{8905}wliczając prototyp pojazdu śnieżnego.
{8932}{9049}Sto lat temu pomysł ten|przerósł jego twórców.
{9097}{9194}W tamtych czasach każdy krok|był niezwykle trudny.
{9637}{9729}Pierwszą rzeczą, na którą|po wylądowaniu zwróciłem uwagę
{9730}{9800}był olbrzymi autobus i jego kierowca.
{10025}{}- Już jesteśmy, dziękuję.|- Nie ma za co.
{10267}{10355}To jest Ivan.|Jeden z siedmiu takich na świecie.
{10356}{10449}Waży 30 ton i jest|największym pojazdem na kontynencie.
{10487}{10551}Czym się zajmujesz na codzień?|Jesteś taksówkarzem?
{10552}{10705}Nie. Zanim przyjechałem na Antarktykę|byłem bankierem w Kolorado.
{10706}{10798}Po dwóch latach postanowiłem|coś zmienić w swoim życiu.
{10799}{10913}Zdecydowałem się pomagać ludziom w Gwatemali|więc dołączyłem do misji pokojowej.
{10914}{11064}Pracowałem tam w pewnej firmie i zdałem sobie sprawę,|że pieniądze nie są najważniejsze.
{11065}{11196}Mieszkałem w małej wiosce Majów,|w północnej Gwatemali.
{11197}{11312}Nikt tam nie mówił po hiszpańsku.
{11314}{11385}Musiałem się nauczyć ich dialektu.
{11406}{11496}Zaraz po przybyciu,|poszedłem na zwyczajnie się przejść,
{11497}{11615}i zanim się zorientowałem|goniło mnie 6 ludzi z maczetami.
{11620}{11708}Mały Brat powiedział im, że|przybyłem wykraść ich dzieci.
{11710}{11789}Powiedziałem im, że to nie prawda.
{11791}{11887}Zabrali mnie przed sąd, którym|okazał się 14 letni chłopiec.
{11888}{11962}Mówiący zarówno ich mową|jak i po hiszpańsku.
{11991}{12086}Na szczęście mnie wypuścili.|Potem przez dwa lata bardzo się zaprzyjaźniliśmy.
{12123}{12240}- Sąd cię uniewinnił.|- Tak. Wypuścili mnie.
{12246}{12305}- Ale to było niebezpieczne.|- Dokładnie.
{12306}{12434}Nie tak dawno temu pewna kobieta|wzięła od jakiegoś dzieciaka kubek
{12435}{12582}Dopadła jej podobna grupka z maczetami.|Nie miała tyle szczęścia.
{12584}{12700}- Co się z nią stało?|- Zabili ją maczetami.
{12762}{}Dojeżdżamy do stacji McMurdo.|Największej amerykańskiej bazy polarnej
{12850}{12941}i jednocześnie największej osady|na całej Antarktyce.
{12947}{13026}Tam jest chata kapitana Scott'a,|zbudowana w 1902 roku.
{13072}{13150}W czasie kalendarzowego lata|mieszka tu około tysiąca ludzi
{13151}{13223}doświadczając dziwnego stanu.
{13243}{13312}Pięć miesięcy bez nocy.
{13376}{13538}McMurdo jest placówką logistyczną zaopatrującą|w potrzebny do badań sprzęt.
{13573}{13732}Wszelkie decyzje podejmuje tu mój gospodarz,|Rządowa Agencja Naukowa.
{13773}{13885}Za codzienną logistykę odpowiada tu organizacja|pracująca dla Departamentu Obrony.
{13886}{14075}Poprzedni mieszkańcy powiedzieli mi, że osada|ta jest prowadzona na wzór zakładu karnego.
{14163}{14327}To zwykli ludzie, ale trochę za bardzo|przejmujący się moim bezpieczeństwem.
{14371}{14454}Nie oczekiwałem dziewiczego krajobrazu,
{14455}{14550}ludzi żyjących w błogiej harmonii|z puszystymi pingwinkami
{14551}{14686}ale byłem zaskoczony, że McMurdo wygląda|jak brzydka górnicza mieścina
{14687}{14803}pełna ciężarówek i hałaśliwych|placów budowy.
{15661}{15786}Kim są ludzie obsługujący ciężki sprzęt|i dlaczego tu przyjechali?
{15785}{15882}STEFAN PASHOV|FILOZOF I KIEROWCA WÓZKA WIDŁOWEGO
{15884}{15939}To długa historia.
{15939}{}Przemierzyłem wiele różnych stanów umysłu|i całe światy ideii.
{16175}{16272}Zacząłem zanim jeszcze|nauczyłem się pisać i czytać.
{16273}{16357}Babcia czytała mi Iliadę i Odyseję.
{16358}{16543}Podróż w głąb mojej fantazji zacząłem|zanim dowiedziałem się jak to się robi.
{16554}{16680}Ale mój umysł był już na to gotowy.|Rozmyślałem o Odyseuszu.
{16681}{16818}O Argonautach, o tych wszystkich|dziwnych krainach.
{16838}{16931}Zawsze interesowała mnie|fascynacja światem.
{16932}{16995}Zakochałem się w świecie.
{16996}{17093}I to uczucie trwa nadal.
{17146}{17271}Jak to jest, że spotykamy się|tu na krańcu świata?
{17271}{17384}Wydaje mi się, że to logiczne miejsce|na takie spotkanie
{17385}{17520}ponieważ w niemal w|natutalny sposób dobiera ludzi
{17521}{17599}podróżujących po krańcach mapy.
{17600}{17730}Przecież ostatecznie wszystkie jej linie|zbiegają się właśnie tutaj.
{17753}{17856}Nie ma takiego miejsca, które byłoby|na południe od bieguna południowego.
{17892}{17986}Myślę, że większa część|mieszkających tutaj ludzi
{17987}{18095}jest podróżnikami pełną gębą,|pracujących tylko dorywczo.
{18096}{18184}Tak, to zawodowi marzyciele.|Cały czas marzą.
{18185}{18340}Właśnie dzięki nim ziszacza się|wielkie kosmiczne marzenie.
{18341}{18459}Bo wszechświat marzy poprzez|nasze marzenia.
{18566}{18661}Rzeczywistość może się realizować|na wszelakie sposoby
{18662}{18754}a marzenie jest na pewno|jednym z takich sposobów.
{20163}{20301}Okazuje się, że McMurdo pełne jest|takich zawodowych marzycieli.
{20390}{20500}Kiedy nocą leżę w łóżku|DOUGLAS MacAYEAL, GLACJOLOG.
{20501}{20610}czuję jakbym znowu szedł po B15|/(największa na świecie góra lodowa).
{20611}{20756}Może i jestem na biegunie, ale|wciąż tak naprawdę dryfuję po oceanie.
{20757}{20819}Jak snujący się włóczęga.
{20820}{20930}A pod stopami czuję|łoskot góry lodowej.
{20932}{21030}Czuję jak się zmienia.|Czuję jej płacz.
{21031}{21112}Jak trzeszczy i obija się|o dno morza.
{21113}{21170}Jak steruje prądami oceanu.
{21171}{21208}Przesuwa się na północ.
{21209}{21400}Czuję ten dźwięk dobiegający spod stóp,|mówiący mi, że ta góra lodowa zmierza na północ.
{21415}{21507}To jest moje marzenie.
{21749}{21848}Siędze sobie tu w ciepłym labolatorium,|a na zewnątrz
{21849}{21985}jest środowisko, z którym Scott i Shackleton|musieli się zmierzyć jakieś 100 lat temu.
{21986}{22136}W przeciwieństwie do nich, postrzegających lód|jako nieruchomego potwora
{22137}{22210}którego należało przebyć, żeby|dostać się do bieguna południowego,
{22211}{22340}my naukowcy możemy go zobaczyć|jako dynamiczną, żywą istotę
{22341}{22435}produkującą zmiany, jak|badane przeze mnie góry lodowe.
{22480}{22620}Dla mnie to jazda bez trzymanki.|Dowiedziałem się, że góra, którą tu będę badał
{22621}{22745}jest nie tylko większa|niż ta, która zatopiła Titanica,
{22746}{22830}większa niż nawet sam Titanic,
{22831}{22915}ale też jest większa od kraju, w którym|tego Titanica zbudowano.
{22916}{22962}A to znaczło, że|jest dość duża.
{22963}{23012}To jest B15.
{23013}{23123}A to jej klif,|wysoki na niemal 50 metrów.
{23135}{23262}Oznacza to, że pod powierzchnią wody|jest jeszcze 300 metrów lodu.
{23263}{23354}Ta góra jest tak wielka, że|woda którą zawiera
{23355}{23475}mogłaby płynąć rzeką Jordan|przez tysiąc lat.
{23522}{23637}A Nilem przez 75 lat.
{23748}{23860}To jest film, który|zrobiliśmy lecąc nad tą górą.
{23861}{23989}Jest olbrzymia.|Mimo, że jesteśmy w śmigłowcu to wydaje się być nad nami.
{24051}{24146}Jest nad nami, ponieważ jest|nierozumianą przez nas tajemnicą.
{24170}{24285}Tak to wyglądało, gdy|wylądowaliśmy na środku.
{24286}{24432}Mamy możliowść i sprzęt, by zbadać|jak góra dryfuje na północ.
{24462}{24550}Jest tak duża, że|wkrada się czynnik strachu.
{24551}{24606}Nie wiemy co się stanie, gdy
{24607}{24708}kiedyś zacznie ona topnieć|w oceanie poza Antarktyką.
{24758}{24864}Widzimy tu animację poklatkową
{24865}{24990}zdjęć satelitarnych morskiego|lodu i Antarktyki.
{24991}{25130}Są tu trzy odcienie szarości.|Ten jaśniejszy to lód
{25131}{25260}a te małe kawałki, to góry lodowe|wielkości tej od Titanica.
{25261}{25362}Ten mały może nie jest tak|duży jak te na dole
{25363}{25461}ale może on być wielkości|Sycylii na Morzu Śródziemnym.
{25462}{25640}Jak mała pszczoła latająca w kółko,|ciesząca się ciepłymi wodami.
{25718}{25855}Chciałbym postrzegać Antarktykę|jako wielki nieruchomy lodowy monolit.
{25900}{25994}Tak jak ją widzieli|ludzie w przeszłości.
{25995}{26098}Ale nasze wygodne wyobrażenie|Antarktyki skończyło się.
{26100}{26211}Teraz widzimy ją jako żyjącą istotę.|Wytwarzającą zmiany.
{26212}{26327}Zmiany, które są|przekazywane światu.
{26328}{26464}Prawdopodobnie w odpowiedzi na to|co świat przekazuje Antarktyce.
{26465}{26522}Ale na pewno w boskim wymiarze.
{26523}{26655}Aż strach pomysleć co się stanie, gdy|te maleństwa dostaną się na północ.
{26967}{27057}Jakie środowisko napotkałaby ekspedycja Shackletona,
{27058}{27139}gdyby wróciła tu|w następnym życiu?
{27235}{27335}Shackleton dotarłby w końcu do bieguna,
{27336}{27457}z czego wcześniej musiał zrezygnować|będąc zaledwie 100 mil od celu.
{27477}{27529}Czy byłby jeszcze jakiś lód?
{27543}{27635}Czy musiałby zbudować w studiu|makietę Antarktyki
{27636}{27744}i znaleźć drogę przez|papierowe góry lodowe?
{28006}{28129}Czy lód musielibyśmy wytwarzać|tylko za pomocą maszyn?
{28151}{28197}To jest Frosty Boy.
{28198}{28372}Odpowiednik lodów w Stanach. Wszyscy to uwielbiają.|RYAN A. EVANS, FILMOWIEC I KUCHARZ
{28373}{28494}Ma konsystencję lodów, ale tak naprawdę nimi nie jest.
{28539}{28668}W McMurdo mamy prawdziwy kryzys|kiedy Frosty Boy się skończy.
{28669}{28844}To fatalne nowiny. Krążą po całej bazie.|"Frosty się skończył".
{28887}{28930}Jest naprawdę smaczny.
{28973}{29078}Już pierwszego dnia|chcieliśmy się stąd wydostać.
{29111}{29196}McMurdo ma klimatyzowane|kwatery mieszkalne,
{29197}{29281}ma własne stację radiową,|kręgielnię,
{29282}{29404}ma takie rzeczy jak sala do aerobiku|i zajęcia z jogi.
{29453}{29498}Jest tu nawet bankomat.
{29553}{29648}Z tych właśnie powodów|chciałem iść w plener
{29649}{29699}najszybciej|jak to tylko możliwe.
{29787}{29882}Ale zanim mogliśmy to zrobić,|każdy mieszkaniec
{29883}{29998}musi najpierw przejść|szkołę przetrwania.
{30134}{30235}Te dwudniowe zajęcia|nazywane są "wesołym obozowiczem".
{30478}{30569}Uczymy się robić lodowe szałasy i igloo.
{30593}{30703}Niestety tej nocy każdy|musi spać we własnej budowli.
{30715}{30851}Dobrze będzie jak pod koniec|wciąż będę miał po dziesięć palców.
{31164}{31205}Przepraszam.
{31205}{31277}Podzielcie się teraz na dwie grupy.
{31278}{31396}Ta grupa najpierw przejdzie|scenariusz płonącego pojazdu.
{31397}{31520}Następny będzie scenariusz "wiadrogłowego".
{31521}{31608}KEVIN EMERY|INSTRUKTOR SZKOŁY PRZETRWANIA
{31609}{31700}Staramy się odtworzyć sytuacje,|w których widoczność jest ograniczona.
{31701}{31766}Wiatr jest bardzo mocny,|sypie gęsty śnieg,
{31767}{31927}jest bardzo zimno, odsłonięte ciało może ulec|natychmiastowym odmrożeniom.
{31928}{32056}Wiatr jest tak gwałtowny, że|może zwalić cię z nóg.
{32057}{32134}A widoczność jest praktycznie zerowa.
{32135}{32280}Nie widać flag.|Może nawet nie być widać własnych rąk.
{32281}{32485}Dlatego w ramach symulacji|zakładamy wiadro.
{32487}{32620}Sam siebie ledwo słyszę,|a co dopiero wy.
{32627}{32730}A już na pewno nikogo|teraz nie widzę.
{32805}{32925}Na tym właśnie polega|metoda wiadrogłowego.
{32926}{32970}Działa całkiem nieźle.
{33057}{33124}Zaczniemy od toalety.
{33125}{33231}Powiedzmy, że muszę iść do łazienki.|Właściwie to muszę teraz tam iść.
{33232}{33340}Wyszedłem, nie ma mnie|od dłuższego czasu.
{33341}{33412}Dziesięć, piętnaście|czy dwadzieścia minut.
{33413}{33474}Gdzie jest Kevin?
{33504}{33575}- Jest numer jeden?|- Numer jeden wyszedł.
{33576}{33685}Zadanie polega na odnalezieniu instruktora.
{33701}{33737}Numer dwa wyszedł.
{33738}{33907}Numer trzy wychodzi.
{33835}{33970}Numer jeden musisz iść w jednym kierunku.|Pociągnij linę.
{34026}{34115}Wygląda to nieźle.|Wydają się iść w dobrym kierunku.
{34221}{34342}Ale pierwszy zbacza z kursu,|ciągnąc za sobą pozostałych.
{34895}{}Jest tam kto?
{35066}{35137}Tu jestem, numer dwa.
{35865}{}- Znaleźliśmy go.|- Nie?
{36066}{36149}Wydaje mi się, że|powinniśmy iść tędy.
{36285}{36445}Można zobaczyć czy zdadzą sobie sprawę co się stało,|wrócą do chaty i obmyślą nowy plan
{36446}{36615}czy będą iść drogą, w której każdy krok|prowadzić będzie do kolejnego błedu.
{36752}{36834}Numer jeden nie ciągnij.|Do chaty jest tędy.
{36885}{36934}Dobra, wracamy do chaty.
{37057}{37177}Zamiast tego jednak|poszli w całkowicie złym kierunku.
{37476}{}Musisz iść w lewo.
{37581}{}Nie wiem gdzie stoi.|Moja lewa może być dla niego prawa.
{37757}{37882}Przez większość naszego czasu tutaj|mieliśmy idealną pogodę.
{37913}{37979}Było to frustrujące, bo nie znoszę słońca
{37980}{38067}zarówno na celuloidzie|jak i na skórze.
{38114}{38245}Z ulgą przyjąłem nagłą|zmianę pogody kilka dni później.
{38568}{38697}Gdy burza ustała, po raz pierwszy|mogliśmy wyjechać z McMurdo.
{38774}{38915}Jadąc na skuterach mieliśmy przed sobą|niezliczone mile zamarźniętego oceanu.
{38972}{39078}Jechaliśmy do obozu|naukowców badających foki.
{39179}{39345}Zadziwiające było, że ledwie 2 metry pod nami|znajduje się Morze Rossa.
{40725}{40859}Naukowcy ci badali|cykl żywieniowy fok Weddella.
{40898}{40973}W ciągu paru tygodni małe|gwałtownie urosną
{40974}{41079}a ich matki|stracą 40% wagi swojego ciała.
{41377}{41471}Dzięki workowi na głowie|zwierzę jest spokojne
{41472}{41570}a naukowcy mogą pobrać|próbki mleka.
{41894}{42063}To wspaniałe zwierzęta do badań.|Jak widać foki Weddella są bardzo duże.
{42064}{42146}Są bardzo silne, a mimo to|pozwalają nam nad nimi pracować.
{42147}{42219}Nie są ani agresywne|ani nieśmiałe.
{42220}{42326}Gdy są w worku lub siatce|to trochę się rzucają,
{42327}{42410}ale kiedy je wypuścimy|spokojnie się kładą.
{42411}{42469}Za nami jest matka|nad którą dopiero co pracowaliśmy.
{42470}{42585}Leży teraz spokojnie ze swoim młodym.
{42586}{42710}Mimo, że trochę tu nimi poniewieramy|bardzo szybko dochodzą do siebie
{42711}{42790}i zachowują się normalnie.
{42791}{42854}Taka sytuacja jest dla nas idealna.
{42855}{42950}Pracować na zwierzętach, którym|nasza praca tak nie przeszkadza
{42951}{43093}które zachowują się wtedy normalnie,|ponieważ chcemy się dowiedzieć
{43094}{43190}jak potrafią one przetrwać|w panujących tu warunkach.
{43262}{43352}Badania prowadzone|nad mlekiem fok pozwolą nam
{43353}{43478}lepiej zrozumieć utratę|proces wagi u ludzi.
{43503}{43615}Ta próbka została właśnie|pobrana od zwierzęcia.
{43616}{43700}Wygląda jak roztopiony wosk.
{43701}{43843}Mleka, które znamy|nie byłabym w stanie tak przelewać.
{43940}{44042}Mleko foki Weddella składa się|w 45% z tłuszczu.
{44158}{44222}Zawiera bardzo dużo protein.
{44242}{44330}Wogóle nie zawiera laktozy, co|jest dość niezwykłe.
{44331}{44391}Wiele rzeczy jest tu niezwykłych.
{44392}{44488}Uważam wręcz za niezwykle|fascynujące to
{44489}{44540}jak potrafi tu być cicho.
{44541}{44676}Gdy nocą nie ma wiatru, cisza|potrafi wręcz obudzić.
{44677}{44752}Gdy nie ma wiatru|panuje tu absolutna cisza.
{44753}{44844}Gdy się wyjdzie na zewnątrz|można usłyszeć bicie własnego serca.
{44845}{44974}Lód trzeszczy wokół sprawiając wrażenie, że|ktoś za tobą idzie.
{45064}{45135}Nie jesteśmy na lądzie, jesteśmy nad oceanem.
{45156}{45316}Można usłyszeć zew fok.|Jest to niesamowity odgłos.
{45396}{45490}Brzmi jak Pink Floyd,|a nie jak ssaki.
{45550}{45623}To nieprawdopodobne uczucie.
{45670}{}/Nagranie podmorskiego zewu fok.
{45833}{45943}Przyzwyczajasz się do powierzchni|jak do stałego lądu.
{45944}{46052}I nagle z pod podłogi|słyszysz ten dźwięk.
{46053}{46213}Te wszystkie gwizdy, grzmoty.|Wyadje się, że pod tobą jest inny świat.
{46214}{46397}Foki pływają na dole, walczą ze sobą,|kiedy u góry śpisz lub pracujesz w labolatorium.
{48182}{48298}Niedługo potem wrócilismy do McMurdo.
{48325}{48393}David Pacheco pracuje w|konserwacji urządzeń
{48394}{48463}jako wykwalifikowany hydraulik.
{48470}{48575}Jest dumny ze swych korzeni,|jest półkrwi Apaczem ale
{48576}{48651}jego rodowód jest jeszcze|bardziej urozmaicony.
{48652}{48803}To zabawne, bo gdy porównuję swoje dłonie|to bardzo się od siebie różnią.
{48878}{49019}Lekarz mi powiedział, że to dłonie|królewskiego rodu Inków i Azteków.
{49183}{49247}Gdziekolwiek pójdę to szukam|kogoś kto by miał podobne.
{49248}{49383}Jak je obrócę widać tę|linię bardzo wyraźnie.
{49384}{49530}Byłem sierotą. Podobno tak wyglądają dłonie|szlachetnie urodzonych Indian.
{49531}{49628}Którymi palcami najlepiej pracujesz?
{49651}{49727}Nie wiem czy powinienem|to mówić, ale
{49728}{49834}w szkole zwykłem wskazywać nie tym|palcem, ale tym.
{49835}{49910}Ojca do szkoły wzywali, że|jestem niegrzeczny.
{49976}{50113}Mam długą klatkę piersiową, taką|jakie mieli Aztekowie.
{50141}{50214}No i...
{50240}{50318}Jeżeli tylko możesz przyjechać|na Antarktykę to przyjeżdżaj.
{50319}{50395}Ale bądź świadom globalnego ocieplenia.|Ono istnieje.
{50404}{50464}Jestem ekologicznym maniakiem.
{50465}{50558}Buduję domy zasialne energią słoneczną.
{50559}{}Mniejszości jednak ciężko coś zdziałać.
{50727}{}Ale...
{51731}{}Duch, ogień i moi przodkowie!
{52165}{52291}W następną podróż udaliśmy się 85 kilometrów|w głąb zamarźniętego oceanu.
{52449}{52557}Lecieliśmy z wyspy Rossa w stronę|stałego lądu Antarktyki.
{52597}{52746}Pustkowia za tymi górami są większe|niż cały kontynent Ameryki Północnej.
{52790}{52933}Większa ich część pokryta jest|wartwą lodu o grubości 2,5 km.
{52972}{53038}Lecimy do obozu nurków|w New Harbor
{53039}{53115}który leży na brzegu oceanu.
{53144}{53226}Po prawej znajduje się|zamarźnięte morze, w którym nurkują.
{53227}{53300}Sam obóz zbudowany jest na stałym lądzie.
{53504}{53621}Powitał nas mój przyjaciel Henry Kaizer.|Muzyk i zawodowy nurek
{53622}{53732}którego podwodne zdjęcia|zainspirowały mnie by tu przyjechać.
{53760}{53913}Przybyliśmy w dogodnym czasie|i udaliśmy się prosto do schronienia.
{54029}{54117}Sam Bowser jest szefem|polowej ekipy naukowców.
{54217}{54340}Sam Bowser jest wykwalifikowanym nurkiem.
{54341}{54452}Każdy po dotarciu do punktu,|w którym wie już
{54453}{54552}co chciał osiągnąć|powienien się zatrzymać.
{54553}{54650}Myślę, że dzisiaj po raz ostatni|na Antarktyce zejdę pod wodę.
{54651}{54749}Osiągnąłem już to|po co tu przybyłem.
{54750}{54887}Pora przekazać pałęczkę|następnej generacji biologów.
{54930}{54996}W pewnym sensie jest to więc|wyjątkowy dzień.
{54997}{55090}Słyszałem, że jest on również|wielkim miłośnikiem sience fiction.
{55091}{55176}Stworzenia na dole są jak|żywcem wyjęte z sci-fi.
{55177}{55383}Takie budynipodobne dziwolągi, które|biją na głowę te z klasycznych filmów sci-fi.
{55416}{55566}Pochwyciłyby cię swymi mackami, a twoja szarpanina|tylko pogorszyła by sytuację.
{55605}{55764}Poczekałyby aż się zmęczysz i wtedy|rozerwały cię na strzępy.
{55814}{55901}To tylko jeden rodzaj stworzeń.|Jest ich dużo więcej
{55902}{56064}z dziwnymi dziobami, szczękami,|i innym osprzętem mogacym cię rozszarpać.
{56094}{56154}To naprawdę bardzo brutalny świat.
{56177}{56361}Jest dla nas nieznany.|Jesteśmy od niego o wiele więksi.
{56371}{56429}W żaden sposób więc na nas nie odziałuje ale
{56430}{56566}gdybyśmy byli mniejsi|byłoby to dla nas przerażające miejsce.
{56567}{56657}Ten świat był zanim pojawił się człowiek.|Nie sądzisz, że
{56658}{56749}rasa ludzka i inne ssaki|po prostu uciekły z tamtąd w panice
{56750}{56842}i wypełzły na stały ląd, żeby|nie mieć z nimi nic wspólnego.
{56843}{56929}Bez wątpienia.|Taki mógł być powód ewolucji.
{56930}{57049}Ewoluować, żeby się wydostać|z tego okropnego świata.
{57050}{57177}Uciec od tego co w miniaturze|jest niezwykle brutalne.
{57460}{57548}Woda pod lodem ma|temperaturę -2 stopni Celsjusza.
{57601}{57711}Ten kombinezon izoluje nas od zimna.
{58834}{58950}Dla mnie nurkowie wyglądają jak|astronauci unoszący się w kosmosie.
{58974}{59029}Ich praca jest bardzo niebezpieczna.
{59030}{59148}Nurkują bez lin zabezpieczających, aby|mieć więcej swobody.
{59219}{59277}Nie można tu kierować się kompasem.
{59278}{59405}Tak blisko bieguna igła wskazywałaby|pionowo w górę lub w dół.
{59458}{59570}Drogę do przerębla|trzeba znaleźć samemu
{59571}{59672}inaczej zostanie się uwięzionym|pod lodowym sufitem.
{62805}{62879}Wyselekcjonowałem parę obszarów|zawierających
{62880}{62940}gatunek, który mnie|obecnie interesuje.
{62941}{63057}Chcę zbadać czy są mięsożerne,|czy jedzą krewetkopodobne stworzenia.
{63113}{63174}Znalazłem też parę jeżowców.
{63175}{63304}Takich, które mają|w odbytach pasożyty.
{63327}{63440}To bardzo ładne robaki.|Ale żywot mają obrzydliwy.
{63955}{64120}Sam Bowser uwielbia puszczać kolegom|filmy sci-fi opowiadające o zagładzie ziemi.
{64140}{64305}Wiele z nich jest o wątpliwościach jakie może wywołać|istnienie człowieka na naszej planecie.
{64306}{64405}Przewidują one, że matka natura|sama się nami zajmie.
{65747}{65848}To tylko zewnętrzna część roślinna,|samo ciało jest zagrzebane w piasku.
{65849}{65978}Jedyne co nurkowie przynieśli|to kilka łyżek piasku
{65979}{66120}zawierających dziwne jednokomórkowe stworzenia|do badań w tutejszym labolatorium.
{66156}{66273}Są pierwotne organizmy jednokomórkowe.
{66319}{66378}Rozrastają się na kształt gałęzi drzewa.
{66379}{66525}Składają się one z mikroskopijnych niby-stóp
{66526}{66682}które zbierają ziarenka piasku i|budują z nich coś w rodzaju skorupki ochronnej.
{66706}{66794}To są właśnie nibynóżki wydzielane|przez Porphyrę.
{66795}{66849}Wyglądają jak|długie chude cienie.
{66911}{66983}Forma budzi się i|wysyła nibynóżki, które
{66984}{67046}zbierają każdą cząsteczkę|w swoim otoczeniu
{67047}{67102}i przyciągają je do jej ciała.
{67140}{67210}Cząsteczki są pochłaniane|według pewnego wzorca.
{67211}{67348}Pojedyncze ziarnka piasku mogą być|wydzielone ze środowiska.
{67349}{67394}Tacy piękni murarze.
{67402}{67522}Można ostrożnie powiedzieć, że|to bardzo wczesny obiaw inteligencji.
{67535}{67718}Faktycznie ostrożnie.|Są opowieści o roli jaką odegrały te organizmy w pewnej debacie.
{67752}{67863}Na przykład w ubiegłym stuleciu|był naukowiec Haren Allen
{67864}{68034}który w czasie jednej z debat|w Wielkiej Brytanii
{68035}{68174}wykazał, że każdą formuowaną definicję inteligencji
{68175}{68248}spełniają te jednokomórkowe stworzenia.
{68297}{68378}Pograniczna inteligencja|na poziomie jednokomórkowym.
{68399}{68469}To przejaw naszych najlepszych umiejętności.
{68470}{68527}Sposób w jaki budują|swoje skorupy.
{68549}{68579}To prawie sztuka.
{71144}{71256}Zauważyłem, że w czasie przygotowań|do nurkowania nikt nic nie mówi.
{71337}{71423}Byli niczym księża przygotowujący się do mszy.
{72011}{72115}Pod lodem nurkowie trafiają|do odrębnej rzeczywistości
{72116}{72232}w której czas i przestrzeń|nabierają nowych wymiarów.
{72264}{72445}Ci nieliczni którzy tego doświadczyli,|mówią o tym jako o zejściu do katedry.
{78781}{78914}Po powrocie z dziwnego podwodnego świata|naukowcy zabierają się za badanie próbek.
{78939}{79066}Jednym z najlepszych uczonych|w swej dziedzinie jest Dr. Pawlowski
{79067}{79132}który zajmuje się|badaniem sekwencji DNA.
{79159}{79302}To co tu widzimy jest jednym z|podstawowych pytań dotyczacych życia na ziemi.
{79346}{79455}Podobnie jak pytania dotyczące|powstania wszechświata.
{79468}{79615}Naukowcy śledzą tu|proces ewolucji aż do jego początków.
{79700}{79811}Czasem bloki sekwencji|wydają się pasować.
{79872}{79927}Co dzisiaj znalazłeś w naszej próbce?
{79975}{80071}Trzy nowe gatunki.|To fantastycznie.
{80081}{80157}- Z obszaru Romeo?|- Tak, z tamtego.
{80180}{80284}Jeden mały srebrny i dwa podłużne.
{80285}{80349}Nie wiem czym one są.|Musimy zrobić badania DNA.
{80363}{80402}Czy to epokowa chwila?
{80432}{80460}Tak.
{80463}{80594}Powiększenie różnorodności tych stowrzeń|jest dość ekscytujące.
{80622}{80666}To coś wyjątkowego.
{80874}{80970}Wybaczcie za tych rokowych muzyków|wszędzie dookoła.
{81016}{81090}Kiedy już wszyscy dowiedzą się|o wadze odkrycia
{81091}{81220}Sam Bowser i jego ekipa|cieszą się na swój sposób.
{81306}{81384}Ćwiczą przed wieczornym koncertem.
{82768}{82915}Gdy wróciliśmy do McMurdo|w okolicy nie było żywej duszy.
{82954}{83048}Zegar słoneczny|wskazywał 1 w nocy.
{83297}{83355}/Tonę w rozkoszy.
{83410}{83505}Wszystko wyglądało jak za dnia|więc postanowiliśmy się rozejrzeć.
{83538}{83665}Ten okropny budynek|interesował mnie już od jakiegoś czasu.
{84565}{84677}Pośród niedojrzałych pomidorów|wpadliśmy na tego oto młodego człowieka.
{84678}{84751}Jak się tu znalazł?
{84752}{84819}WILLIAM JIRSA|LINGIWSTA, SPECJALISTA KOMPUTEROWY
{84820}{84951}Lubię mówić, że jak ktoś nie jest gdzieś|przywiązany to spada na dno planety.
{84970}{85022}Tak się tu znaleźliśmy.
{85043}{85105}Nudziliśmy się i znaleźliśmy w końcu tutaj.
{85106}{85169}Kiedy tu przyjechałem cieszyłem się, że
{85170}{85280}mogłem o spotkanych tu ludziach|powiedzieć, że są tacy jak ja.
{85319}{85390}Doktorzy nauk myjący gary
{85391}{85484}i lingwiści na kontynencie,|na którym nie ma żadnych języków.
{85505}{85610}Byłem w absolwenckim programie,|w którym pracowaliśmy z
{85708}{85864}native speakerem z wenabego...
{85940}{86055}Krótko mówiąc, spotkał on ideologów new age'u
{86056}{86206}którzy głosili bzdury o czarnej i białej magii|zawartej w gramatyce tego języka.
{86266}{86347}Dlatego w tym głupim trendzie|środowiska akademickiego
{86348}{86411}lepiej by było gdyby ten język umarł.
{86459}{86549}Musiał zniszczyć swój cały doktorat.
{86571}{86713}W ciągu mojego życia prawdopodobnie|zaniknie 90% obecnie istniejących języków.
{86714}{86835}Może mieć to katastroficzny|wpływ na ekosystem.
{86851}{86930}Z kulturowego punktu widzenia|mówimy o tym samym.
{86931}{87073}Co by było gdybyśmy stracili|całą rosyjską literaturę?
{87074}{87170}Albo gdyby wszystkie|słowiańskie języki nagle zniknęły?
{87177}{87235}Nie ma Tołstoja.
{87240}{87407}Po naszej rozmowie w szklarni|wydawało mi się, że wymarły ze trzy czy cztery języki.
{87442}{87516}W naszych staraniach zachowania|zagrożonych gatunków
{87517}{87597}przegapiliśmy coś równie ważnego.
{87642}{87744}Jest to dla mnie oznaką|mocno zaburzonej cywilizacji
{87745}{87865}gdzie akceptowani są|wszelkiej maści ekolodzy
{87866}{87973}a nikt nie interesuje się|wymierającymi językami.
{88175}{88269}W McMurdo pełno jest|takich ludzi jak nasz lingwista.
{88287}{88389}Ponury motelowy klimat|korytarzy jest mylący.
{88427}{88531}Za każdymi drzwami mieszka ktoś kto|może opowiedzieć wyjątkową historię.
{88634}{88741}W latach 80-tych jechałam|śmieciarką przez Afrykę
{88742}{88777}z Londynu do Nairobi.
{88790}{88877}Przez cztery miesiące podróżowałam śmieciarką.|To było okropne.
{88878}{89070}Były takie sytuacje, w których|myśleliśmy, że nie ujdziemy z życiem.
{89076}{89142}KAREN JOYCE|PODRÓŻNICZKA, SPECJALISTA KOMPUTEROWY
{89143}{89240}W Ugandzie dopadło nas wojsko.|Właściwie to zostaliśmy porwani.
{89241}{89349}Zawrócono ciężarówkę i|wróciliśmy do Entebbe.
{89350}{89453}Czekaliśmy na prom do Wadi Halfa
{89454}{89568}ten który wyleciał w powietrze|i zginęło 800 ludzi.
{89569}{89657}Zamiast tym promem|pojechaliśmy jednak pustynią.
{89658}{89750}I utknęliśmy na pięć dni.
{89751}{89836}To była prawdziwa męczarnia.
{90038}{90133}Nie mieliśmy wody.|Baki na wodę napełniliśmy paliwem na podróż.
{90134}{90212}Wody starczyło na kubek lub dwa dziennie.
{90213}{90273}Historia jest bardzo długa.
{90282}{90384}Chora na malarię uciekała przed|stadem rozwścieczonych słoni
{90385}{90477}goniących ją przez bagna|rojące się od much tse-tse.
{90478}{90534}Trafiła na teren|ogarnięty wojną domową.
{90535}{90595}Spędziła noc na|zbombardowanym lotnisku
{90596}{90680}w barze, w którym partyzanci|strzelali do siebie w burdzie.
{90681}{90736}Została uratowana przez pijanych|rosyjskich pilotów
{90737}{90825}z którymi uciekła omijając|kratery po bombach.
{90959}{91081}Na imprezie zwanej Pociągiem Dziwolągów,|w jednym z barów w McMurdo
{91082}{91204}Karen jest jednym z najbardziej|popularnych wykonawców.
{91280}{91370}To jest jej słynny pokaz|podróżującego bagażu.
{91825}{91927}Z Ekwadoru do Peru|jechałam kiedyś w rurze kanalizacyjnej.
{91978}{92024}Zapomniałam o tym wcześniej powiedzieć.
{92024}{92086}Kiedyś jechałam autostopem|z Denver do Boliwii,
{92087}{92174}połowę tej podróży ciężarówką.
{92175}{92287}To była ciężarówka wioząca|trzy wielkie rury.
{92288}{92380}Kilka dni siedziałam|na tej ciężarówce.
{92392}{92506}Siedziałam w rurze i w ten sposób|oglądałam mijany krajobraz.
{92585}{92690}Dla ludzi pozbawionych wolności|podróżowanie znaczy jeszcze więcej.
{92700}{92772}A właśnie tacy są na Antarktyce.
{92788}{92943}Libor Zicha za żelazną kurtyną|żył jak więzień.
{92953}{93023}Jak było tam skąd uciekłeś?
{93075}{93127}To był dramat, ale...
{93155}{93251}Wydarzenia z dnia ucieczki|prześladują go po dziś dzień.
{93382}{93459}- Nie musisz o tym mówić.|- Ok... dziękuję.
{93498}{93608}Dla mnie najlepszym|opisem głodu jest opis chleba.
{93638}{93703}Powiedział to kiedyś jakiś poeta.
{93744}{93837}Najlepszym opisem wolmości jest to|co masz przed sobą.
{93838}{93892}Dużo podróżujesz.|Pokaż nam.
{93903}{93951}To moja wolność.
{93973}{94016}Z przyjemnością to pokażę.
{94082}{94186}Jego plecak jest zawsze|spakowany i gotowy do podróży.
{94187}{94302}Zawiera wszystko co jest potrzebne|do natychmiastowego wyjazdu.
{94322}{94474}Śpiwór, namiot, ubrania, przybory do gotowania.
{94533}{94575}Ile to wszystko waży?
{94576}{94667}Zwykle nie zabieram więcej|niż 20 kilo.
{94729}{94790}Jest to także limit|linii lotniczych.
{94899}{94994}Niektóre rzeczy mogą|trochę zaskakiwać.
{95375}{95437}To mój składany kajak.
{95445}{95483}Jak szybko możesz wyjechać?
{95484}{95520}Zawsze jestem gotowy.
{95534}{95616}Plecak jest zawsze przygotowany.
{95633}{95717}Na przygodę zawsze jestem gotowy.
{95951}{96094}W czasach Scotta i Shackletona|wyprawy badawcze na Antarktykę
{96095}{96234}i poznanie tego kontynentu było|ich wielkim osiągnięciem.
{96310}{96412}Ale jedno o tych badaczach|wydaje się być nie w porządku.
{96471}{96582}Obsesja bycia pierwszym|na biegunie południowym.
{96649}{96748}Dla osobistej sławy i chwały|Imperium Brytyjskiego.
{96784}{96915}Chata Shackletona zachowała się|w stanie idealnym.
{97020}{97143}Ale od bieguna południowego|nie było już czego eksplorować
{97144}{97267}i Imperium zaczęło blednąć|w otchłani historii.
{97330}{97415}Teraz wszystko wygląda jak|opuszczony supermarket.
{97617}{97703}Na poziomie kulturowym|oznaczało to koniec przygody.
{97742}{97862}Odkrycie nieznanych zakątków|ziemi było nieodwracalne
{97863}{97958}i ogarnia mnie smutek, że|bieguna południowego czy Mount Everestu
{97959}{98036}nie pozostawiono w spokoju|ograbiając je z ich godności.
{98128}{98226}Można tylko pomarzyć o tym, że|na mapach zostaną jakieś białe plamy
{98227}{98348}ale przygoda zatraciła|gdzieś swoje znaczenie.
{98364}{98443}Stała się zagadnieniem dla|Księgi Rekordów Guinessa.
{98572}{98667}Scott i Amundsen byli|wczesnymi bohaterami,
{98668}{98771}po nich wszystko zmieniło się|w absurdalne poszukiwania.
{98789}{98911}Jakiś Francuz przejechał samochodem|Saharę na wsecznym biegu.
{98913}{99009}Czekam teraz na pierwszego bosego|biegacza po szczycie Everestu.
{99019}{99138}Albo pierwszego śmiałka, który|dotrze na biegun na kiju pogo.
{99210}{99299}Mam taki pomysł pobić rekord|Guinessa na każdym kontynencie.
{99300}{99431}Antarktyka byłaby szóstym więc myślę|nad sposobem jak się tam dostać.
{99460}{99539}W ten sposób Ashrita Furman|nie chciał podróżować.
{99540}{99641}Bo rekord w tej dyscyplinie|już należy do niego.
{99668}{99713}Ten także.
{99714}{99825}Wybrał więc bardziej|prozaiczny sposób i poleciał samolotem.
{99841}{99916}Polecieliśmy na Antarktykę.|To było ekscytujące!
{99917}{99984}Jestem na Antarktyce i|będę bił rekord Guinessa!
{99985}{100066}Być na Antarktyce to jak|być na księżycu.
{100067}{100180}Jest tak czysto i spokojnie.|To takie odludne miesjce.
{100181}{100213}Wspaniałe miejsce.
{100348}{100459}Antarktyka to nie księżyc, chociaż|czasem może sprawiać takie wrażenie.
{100518}{100663}Jednak McMurdo najbliżej|do przyszłych kosmicznych osad.
{100919}{101009}Udaliśmy się do kolonii pingwinów w Cape Royds.
{101030}{101198}Wszyscy mówili o pingwinach, ale|na moje pytania łatwo nie było odpowiedzieć.
{101271}{101410}Skierowano mnie do eksperta, który|bada pingwiny od 20 lat
{101463}{101638}Który jest takim odludkiem, że rozmowa|z ludźmi przychodzi mu z trudnością.
{101676}{101729}Ale doktor Ainley|dał z siebie wszystko.
{101766}{101822}Jesteśmy w Cape Royds.
{101851}{102049}Jest rok 2006 i około setna rocznica|rozpoczęcia badań nad pingwinami.
{102094}{102142}Co miało miejsce właśnie tu
{102143}{102225}w czasie ekspedycji Shackletona.
{102318}{102403}Miały dobrą zimę|i są bardzo grube.
{102495}{102590}Zajęły swoje terytoria, złożono jaja,|samice odeszły.
{102614}{102720}Zostały samce, które siedzą na jajach.
{102743}{102893}Korzystając ze swoich zapasów tłuszczu|czekają na samice, które ich zastąpią.
{102972}{103035}Starałem się podtrzymać rozmowę.
{103054}{103148}Czytałem gdzieś, że|istnieją pingwiny geje.
{103173}{103207}Jakie są pana obserwacje?
{103354}{103456}- Nigdy nie...|- Jakieś dziwne seksualne zachowania.
{103485}{103592}Łączyły się czasem w trójkąty
{103593}{103701}w których jest jedna|samica i dwa samce.
{103702}{103796}Samica znosi jajo...
{103797}{103919}potem te samce się|z nią zamieniają...
{103971}{104137}Występują pewne akty seksualne...
{104202}{104290}Ktoś niedawno opisał|pingwinią prostytucję
{104291}{104441}gdzie samica zbierająca|kamienie do gniazda...
{104442}{104566}Czasem jedynym sposobem|na zdobycie kamienia to jego kradzież.
{104567}{104706}Muszą być bardzo sprytne, żeby|dostać się do samca
{104707}{104783}który akurat szuka partnerki
{104834}{104954}musi posiedzieć u niego|w gnieździe i czasem z nim kopulować.
{104948}{105028}A tak naprawdę to|chce ona tylko zdobyć kamień.
{105052}{105122}Przy najbliższej sposobności|ucieka z tym kamieniem.
{105238}{105327}Czy pingwiny mogą być obłąkane?
{105347}{105447}Staram się unikać|definicji bycia obłąkanym.
{105448}{105604}Nie chodzi mi o to czy|pingwin może myśleć, że jest Napoleonem
{105611}{105742}ale czy mogą po prostu zwariować|bo mają już dość swojej kolonii?
{105876}{105976}Nigdy nie widziałem pingwina|walącego głową w kamień.
{106006}{106074}Czasem mogą być zdezorientowane.
{106075}{106172}Są w miejscu, w którym być nie powinny.|Z dala od oceanu.
{106290}{106433}Pingwiny idą w stronę wody.
{106501}{106559}Ale jeden z nich|zwrócił naszą uwagę.
{106560}{106591}Ten po środku.
{106637}{106735}Nie szedł ani na żerowisko|na krawędzi lodu
{106736}{106792}ani z powrotem do kolonii.
{106844}{106942}Niedługo potem zobaczyliśmy, że|idzie w stronę gór
{106943}{107017}oddalonych o jakieś 70 kilometrów.
{107075}{107160}Doktor Ainley powiedział, że|nawet gdyby go złapać
{107161}{107313}i przynieść z powrotem do kolonii|to natychmiast ponownie wyruszyłby w stronę gór.
{107376}{107397}Dlaczego?
{107670}{107755}Jeden z tych zdezorientowanych|lub szalonych pingwinów
{107756}{107824}pojawił się w obozie|nurków w New Harbor,
{107825}{107923}jakieś 80 kilometrów|od miejsca, w którym powinien być.
{108043}{108220}Zasadą jest nie ruszać się|i pozwolić mu iść.
{108344}{108475}Ten tu zmierza w głąb kontynentu
{108476}{108606}mając przed sobą 5 tyś. kilometrów|idzie na pewną śmierć.
{108916}{109011}Ostatni odwiedzony przez nas obóz|był na Mount Arabus.
{109042}{109122}Ten aktywny wulkan|ma wysokość 3700m.
{109163}{109323}Bardzo ważne jest, że magma|wewnątrz wulkanu jest odsłonięta.
{109390}{109477}Na świecie są jeszcze|tylko dwa takie wulkany.
{109478}{109547}Jeden w Kongo, a drugi w Etiopii.
{109587}{109664}Z powodu niestabilnych|sytuacji w tych krajach
{109665}{109765}łatwiej jest badać|taki wulkan na Antarktyce.
{109824}{109942}Najpierw jednak poinstruowano nas|jak się zachować przy takim wulkanie.
{109967}{110152}Bardzo ważne jest, aby pamiętać|że lawa może wybuchnąć w każdej chwili.
{110174}{110309}Jeżeli tak się stanie trzeba|cały czas patrzeć w stronę lawy
{110310}{110401}i uważać na lecące|do góry odpryski.
{110432}{110502}Patrzeć czy któryś z nich|nie leci w naszą stronę
{110503}{110544}i zejść im z drogi.
{110563}{110671}Nigdy nie powinniśmy|odwracać się od krateru i uciekać lub kucać.
{110672}{110764}Skupiać się na lawie,|patrzeć w górę i odsuwać się.
{110837}{110956}Mieliśmy szczęście, że tego dnia|jezioro lawy nie było zasnute mgłą.
{110994}{111060}To nowa kamera obserwacyjna.
{111104}{111228}William McIntosh jest tutaj|szefem ekipy wulkanologów.
{111229}{111344}Kamerę tę zaprojektowano do zamieszek więźniów,|jest też odporna na eksplozje.
{111345}{111445}Pokryta jest grubą warstwą teflonu.
{111446}{111487}Tu jest soczewka.
{111507}{111662}Wnętrze kamery produkuje|mała firma w Kanadzie, Extreme CCTV.
{111684}{111783}Zostało one zaprojektowane specjalnie|przeciwko eksplozjom.
{111828}{111918}Mamy wybuch lawy, ale|bez żadnych odprusków.
{112113}{112193}To jezioro magmy|nakręcono 30 lat temu.
{112262}{112387}Podjęto się wtedy|śmiałej próby zejścia do krateru.
{112596}{112676}W połowie drogi jest płaski obszar.
{112677}{112768}Za nim jest już tylko ogromna|dziura prosto do magmy.
{113259}{113303}Szli ku niechybnej katastrofie.
{113575}{113704}Magma eksplodowała niegroźnie|raniąc jednego z badaczy.
{113919}{114024}Dzisiaj lawa jest monitorowana|przez kamerę doktora McIntosha.
{114804}{114919}Dokor Clive Oppenheimer,|anglik z Universytetu Cambridge
{114920}{114983}zaskoczył nas swoją|tweedową marynarką, którą
{114984}{115075}nosi w ramach hołdu|dla dawnych badaczy.
{115091}{115186}Zajmuje się badaniem emisji gazów|z wulkanów na całym świecie.
{115211}{115284}Gdyby to był jeden|z aktywnych indonezyjskich wulkanów
{115285}{115368}byłbym dużo bardziej ostrożny|stojąc na jego krawędzi.
{115369}{115446}To bardzo spokojny wulkan.
{115447}{115577}Nawet jego starsze erupcje|są stosunkowo niewielkie.
{115598}{115771}Przeglądając geologiczne archiwa|znajdziemy wiele olbrzymich erupcji
{115824}{115897}pokrywających popiołem tysiące|kilometrów kwadratowych,
{115898}{115989}rozległe połacie ziemi.
{116005}{116115}Miały one ogromny|wpływ na klimat.
{116116}{116187}Jeden z największych wybuchów|74 tyś. lat temu
{116188}{116260}miał podobno wpływ|na naszych przodków.
{116278}{116412}Mógł mieć wielki wkład|w pochodzenie i rozproszenie wczesnych ludzi.
{116477}{116529}Takie rzeczy|będą się dziać ponownie
{116530}{116705}i im lepiej je zrozumiemy tym lepiej|będziemy mogli się na nie przygotować.
{116821}{116933}Z tego i z wielu innych powodów|nasza obecność na tej planecie
{116934}{117005}nie wydaje się|być trwała.
{117022}{117133}Nasza cywilizacja czyni nas|szczególnie podatnymi.
{117175}{117276}W naukowych kręgach wciąż mówi się|o zmianach klimatycznych.
{117318}{117446}W większości panuje zgodność, że|koniec życia człowieka na ziemi jest pewny.
{117506}{117593}Życie ludzkie jest częścią|niekończonego łańcucha katastrof
{117594}{117704}którego część było też|wyginięcie dinozaurów.
{117745}{117803}Wydaje się, że|my będziemy następni.
{117950}{118070}Co się wydarzy za tysiąc lat,|gdy nas już nie będzie.
{118157}{118240}Czy będą obcy archeologowie z innej planety
{118241}{118348}starający się zrozumieć|co robiliśmy na biegunie południowym.
{118406}{118517}Wejdą do tuneli, które|w nim wydrążyliśmy.
{118576}{118659}Wciąż jest tu minus 70 stopni|i dlatego też
{118660}{118776}to miejsce przeżyje|wszystkie wielkie miasta świata.
{118868}{118908}Będą szli i szli.
{119380}{119421}A potem to.
{119434}{119544}Tak jakbyśmy chcieli|pozostawić coś po nas na tej planecie,
{119545}{119683}znajdą zamarźniętego jesiotra|tajemniczo ukrytego
{119684}{119778}w samym matematycznie wyliczonym|centrum bieguna południowego.
{120283}{120346}Odłożą go z powrotem do jego|zamarźniętego sanktuarium
{120347}{120436}na następną wieczność.
{120477}{120578}Potem znajdą więcej pamiątek|niegdyś zielonego świata.
{120660}{120820}Jakby rasa ludzka chcąc zachować|choć trochę utaconego piękna zostawiła to.
{120842}{120931}Obłożone girlandem|zamarźniętych kwiatów.
{121153}{121230}Znów jesteśmy|w bazie Mount Erebus.
{121331}{121387}Z powodu pracy na|dużej wysokości
{121388}{121492}od czasu do czasu wulkanolodzy|potrzebują opieki medycznej.
{121595}{121651}Szybko jednak wracają do pracy.
{123299}{123333}Mam zamarźniętą twarz.
{124293}{124327}Dzisiaj jest dość zimno.
{124496}{124565}Pomimo tej fantastycznej lawy|i całej jej energii
{124566}{124711}musieliśmy tu przytargać|starą prądnicę spalinową.
{124996}{125056}Człowiek kontra maszyna.|Rozdział 53.
{125080}{125173}Profesor Clive Oppenheimer|na Erebusie.
{125197}{125292}Łapy w kieszeniach i|czeka aż się samo uruchomi.
{125334}{125361}Trochę to potrwa.
{125431}{125509}Widziałeś kiedyś trzech|wkurzonych ludzi na Erebusie?
{125698}{125734}Lubię pracować z Harrym.
{125870}{125949}Na stoku wulkanu|znajdują się otwory
{125950}{126033}w których para tworzy|tak zwane fumerole.
{126034}{126152}Dziwaczne lodowe kominy.|Osiągające czasem wysokość dwóch pięter.
{126350}{126409}Do niektórych z nich|można wejść.
{126468}{126590}Trzeba tylko uwarzać na te|zawierające toksyczne gazy.
{131198}{131376}U podnóży Erebusa, znajdują się|dwa najwyższe budynki na kontynencie.
{131392}{131545}W hangarach tych naukowcy|przygotowują się do lotu do stratosfery.
{131889}{131969}Interesował nas projekt|neutrino detekcji.
{131985}{132067}Naukowcy planują wznieść|przyrządy obserwacyjne
{132068}{132151}40 kilometrów w górę
{132152}{132242}w poszukiwaniu niemal|niewykrywalnych subatomowych cząstek.
{132413}{132500}Ta mała wznosząca się|bańka z helem
{132501}{132599}rozprzestrzeni się i|wypełni całą powłokę
{132600}{132664}która teraz wygląda jeszcze|jak biała lina.
{132665}{132737}Ostatecznie przybierze|kszatł gigantycznej kuli
{132738}{132803}o średnicy ponad 90 metrów.
{132852}{132921}Gdy dotrze do stratosfery|urządzenia zeskanują
{132922}{132997}tysiące mil kwadratowych|lodu wolnych od
{132998}{133113}elektrycznych zakłuceń|zamieszkanych obszarów.
{133146}{133241}Wnętrze hangaru przed|odlotem.
{133258}{133371}Projektem nutrino kieruje doktor Gorham|z Uniwersytetu Hawajskiego.
{133413}{133504}Za pomocą tego urządzenia|chcemy jako pierwsi
{133505}{133616}wykryć największą energię|nutrino we wszechświecie.
{133650}{133734}Ale co to właściwie|jest nutrino?
{133756}{133871}To najśmieszniejsza cząstka jaką|sobie można wyobrazić.
{133904}{133981}Miliard tych cząstek wyszło|moim nosem w czasie tej rozmowy.
{133982}{134044}A nawet bilion wyszło|właśnie teraz.
{134063}{134096}I nic mi nie zrobiły.
{134109}{134186}Wciąż przenikają|otaczającą nas materię.
{134212}{134329}W jednej wielkiej eksplozji cząstek, która|nie robi absolutnie niczego.
{134359}{134426}Istnieją niemal w odrębnym wszechświecie
{134427}{134526}ale możmey je zmierzyć,|możemy robić ich dokładne obliczenia.
{134568}{134655}Istnieją, ale|nie możemy ich dotknąć
{134656}{134745}bo wydają się być|w innym miejscu.
{134746}{134862}Jednak bez cząstek nutrino|początek wszechświata nie miałby miejsca.
{134863}{134930}Nie mielibyśmy materii|jaką znamy obecnie
{134931}{134994}bo bez nich nie|istniałyby pierwiastki.
{134995}{135093}Na samiutkim początku|Wielkiego Wybuchu
{135094}{135139}nutrino było dominującą|cząsteczką.
{135140}{135289}Decydowła ona o sposobie powstawania|znanych nam pierwiastków.
{135290}{135347}Wszechświat nie mógłby|istnieć bez nutrino.
{135348}{135462}Ale wydają się one być|w odrębnym wszechświecie
{135463}{135579}a my staramy się|nawiązać z nim kontakt.
{135653}{135804}Jako fizyk, nawet jeżeli rozumiem|je matematycznie i intelektualnie,
{135805}{135905}wciąż mam to tajemnicze|wewnętrzne uczucie
{135906}{136020}że jest tu coś co mnie|otacza jak jakiś duch czy Bóg
{136021}{136201}którego nie mogę dotknąć.|Ale mogę to zbadać i zmierzyć.
{136202}{136279}To jak mierzenie świata duchów.
{136384}{136454}Nie ździwiło nas, że|znaleźlismy tę inkantację
{136455}{136522}napisaną po hawajsku|na jego detektorze.
{136562}{136619}Tak jakby duchy musiały|być przywołane.
{136690}{136789}Co byśmy zobaczyli, gdybyśmy|mogli sfilmować uderzenie nutrino.
{136807}{136924}Zobaczylibyście piorun|o długości 10 metrów
{136925}{136974}mniej więcej takiej grubości,
{136975}{137081}przebywający tę odległość z|prędkością światła
{137082}{137173}i zobaczylibyscie najpiękniejsze|niebieskie światło jakie w życiu widzieliście.
{137205}{137273}Dzieję się to w...
{137298}{137404}Cały impuls fali radiowej trwa jakieś...
{137479}{137541}jedną stumiliardową część sekundy.
{137562}{137611}Bang i już go nie ma!
{137612}{137643}Tego właśnie szukamy.
{138332}{138504}Jest takie śliczne powiedzenie|autorstwa amerykańskiego filozofa Alana Wattsa.
{138505}{138651}Zwykł mówić, że wszechświat|ogląda siebie naszymi oczyma.
{138652}{138790}A naszymi uszami słucha on|swoich kosmicznych harmonii.
{138822}{138980}Jesteśmy świadkami przez których|wszechświat jest świadom swojej chwały.
{138981}{139018}Swojej wspaniałości.
{140769}{}Pozdrowienia dla Emi, Vapdoga, Noxena i Droppy.